Ý Nghĩa Của Vô Minh Trong Phật Giáo

  -  
thông báo trình làng thông tin hoạt động Ẩm thực tủ sách MENU
*
*
*
*
*

thật nghĩa của "vô minh"

TLYT - “Vô minh” là thuật ngữ tương đối quen thuộc đối với mỗi tín đồ học Phật. Nó là đưa ra phần cầm đầu trong mười nhì nhân duyên<1>, là “si” trong Tam độc (tham, sân, si). Một cách cơ bản thì ai ai cũng có thể nói vô minh là lẩn thẩn si, mê mờ. Ngược lại với vô minh là minh, có nghĩa là trí tuệ, sáng sủa suốt. Ai ai cũng cũng muốn diệt trừ vô minh, dành được minh. Nhưng mà để tiêu diệt được nó thì cần phải hiểu thiệt rõ về nó, lẩn thẩn si loại gì, mê mờ dòng gì? Thời Phật còn trên thế, tôn trả Ma-ha Câu-hi-la là một trong trong những đệ tử mập của Đức Phật nhưng lại cũng vẫn đề nghị nhờ Tôn giả Xá-lợi-phất – bậc trí thông minh đệ nhất trong giáo đoàn dạy làm sao cho thật nghĩa của vô minh.

Bạn đang xem: ý nghĩa của vô minh trong phật giáo

Tạp A Hàm, khiếp số 256 chép như sau:

“Tôn mang Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất: “Gọi là vô minh, vậy cầm cố nào là vô minh? Ai gồm vô minh này?”

Tôn mang Xá-lợi-phất đáp: “Vô minh là không biết, ko biết tức là vô minh. Chần chờ những gì? nhan sắc là vô thường, mà không biết rất thật sắc là vô thường. Nhan sắc là pháp ma diệt cơ mà không biết rất thực sắc là pháp ma diệt. Sắc đẹp là pháp sinh diệt nhưng mà không biết như thực sắc là pháp sanh diệt. Thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường cơ mà không biết rất thật thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường. Thức là pháp ma diệt nhưng không biết như thật thức là pháp ma diệt; thức là pháp sinh diệt nhưng không biết rất thực thức là pháp sanh diệt. Này Ma-ha Câu-hi-la, so với năm thọ ấm này nhưng mà không thấy, phân vân như thật, không có vô gián đẳng, đần độn si, mờ tối, không sáng tỏ, thì điện thoại tư vấn là vô minh. Ai thành tựu những vấn đề đó gọi là vô minh…”<2>

Trong đoạn tởm trên, “không biết” được chú thích: Hán là不知, Pàli là nappajànati, tức là không nhận thức sâu sắc. “Pháp ma diệt” là pháp tập khởi, duyên khởi, là pháp băng hoại. “Năm thọ ấm” là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành và Thức ấm. Bí quyết dịch xưa cần sử dụng chữ “ấm”, sau này dịch là “uẩn”<3>. Yêu cầu năm lâu ấm tức là năm uẩn.

Như vậy, theo đoạn ghê trên thì vô minh cũng rất dễ hiểu. Vô minh là không nhận thức sâu sắc, không biết rất thực năm uẩn là vô thường, là pháp sinh diệt, là pháp duyên khởi.


*

Vô thường là mẫu chìa khóa mở cánh lối ra vào thực tại. Đó chính là quy luật bất biến của tự nhiên. Sự vật luôn luôn vận động, biến đổi chuyển, luôn luôn trôi chảy không ngừng. Vạn hữu phần lớn sinh, trụ, dị, diệt. Bên triết học tập cổ đại bạn Hy Lạp là Heraclitus có câu nói khét tiếng “Không ai tắm hai lần bên trên một cái sông”. Dòng sông của sát-na sau vẫn khác sát-na trước rồi. Một nhành hoa hồng đã nở cực kỳ đẹp, nhưng hoàn toàn có thể vài giờ đồng hồ sau đã bước đầu tàn, từng cánh rụng xuống. Khoảng thời gian rất ngắn này ta đang buồn, nhưng khoảng thời gian ngắn khác có thể vui. Lúc này khỏe mạnh, mai rất có thể đau yếu. Đó là chuyện thường chính vì “vô thường”. Vô hay trên ba phương diện: thân, trung tâm và cảnh.

Duyên khởi có nghĩa là sự phát khởi, sự hình thành của những sự vật, hiện tượng đều bởi nhiều điều kiện kết hợp nhau mà thành. Cây lúa trĩu bông là nhờ có những điều khiếu nại như hạt giống, phân bón, nước, lao động tác của người nông dân, mưa, nắng… khi hội đủ những điều kiện thì nó sẽ phát khởi, biểu hiện ra, hay hotline là sinh. Yêu cầu duyên khởi cũng là duyên sinh. Lúc một niềm vui phát khởi thì ta phải ghi nhận rằng vào ta có hạt tương đương của niềm vui, và bao hàm yếu tố bên phía ngoài tác hễ vào, tạo nên hạt tương tự ấy trong ta được nảy mầm. Chẳng phải tự nhiên và thoải mái mà nó mọc lên. Y hệt như ba cọng vệ sinh phải nhờ vào nhau thì mới đứng vững, nếu cướp đi một cọng thì các cọng khác đang đổ xuống. Hai mặt của một tờ giấy cũng đề nghị cùng hiện khởi, có mặt phải vì xuất hiện kia call là trái cùng ngược lại. Quan yếu lấy phương diện trái khỏi khía cạnh phải. Sự thiết bị nương nhau nhưng biểu hiện, cái này có cho nên cái tê có, đặc điểm này sinh bắt buộc cái cơ sinh. “Thử hữu cầm cố bỉ hữu, test sinh núm bỉ sinh” <4>. Vì duyên mà biểu thị gọi là sinh, và cũng bởi duyên mà ẩn tàng, gọi là diệt. Yêu cầu pháp duyên khởi cũng chính là pháp sinh diệt. Do duyên khởi yêu cầu vạn hữu vô thường, vô ngã, không tồn tại tự tính…

Ngũ uẩn là phù hợp thể được dùng để chỉ cho bé người. Những năm uẩn, theo định nghĩa thường thì thì sắc thuộc nghành nghề vật chất, là các chiếc gì ta thấy, ta nghe, ta xúc chạm… được. Tất cả những sắc đang nói sinh sống trênđều ở trong tía tính chất: Hữu con kiến hữuđối, Vô kiến hữu đối, Vô kiến vôđối.<5>

Hữu loài kiến hữuđối: Tức là hiển sắc, hình sắc, loại sắc thấyđược. Nó cóđối hổ ngươi giữa mẫu nọ với mẫu kia. Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân, ý đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Có nghĩa là có bé mắt để nhìn, và có cái vật phê duyệt thấy được. Tất cả cái tai để nghe và gồm cái tiếng để tai nghe được…

Vô loài kiến hữuđối: Như âm thanh tai nghe được, còn mắt không ngheđược nhưng mà nó cóđối ngại. Vị như ngọt, đắng, cay, chua… đôi mắt ta cũng ko thấyđược. Mắt không thấy tuy thế nó cóđối ngại cho nên nó là vô loài kiến hữuđối.

Vô loài kiến vôđối: Có phần lớn hình ảnh, âm thanh, mọi vị ngọt, hầu hết kỉ niệm… ta đã lưu lại trong ý thức của ta, hôm nay ta nghĩ về lại về đầy đủ hình ảnh, âm thanh… đó nó vẫn còn đấy tồn tại trong ta, thậm chí còn nguyên những cảm xúc về nó. Chiếc được giữ lại ấy không thể đối không tự tin nữa, dùng con mắt ko thấy được, cần sử dụng tai không nghe được, mũi ko ngửi được… nhưng lại những cảm xúc về nó vẫn còn. Đó là “vô kiến vô đối”. Như lưu giữ lại cảm hứng được chị em đặt tay lên trán thưở bé khi nhỏ xíu lại thấy thật hạnh phúc, nóng áp.

Xem thêm: Iron Là Gì, Nghĩa Của Từ Iron, Nghĩa Của Từ Iron, Từ Iron Là Gì

Thọ có tức thị lãnh nạp. Căn lãnh hấp thụ trần, nhãn lãnh hấp thụ sắc, nhĩ lãnh nạp thanh, tỷ lãnh nạp hương, thiệt lãnh nạp vị, thân lãnh hấp thụ xúc; năm căn lãnh hấp thụ sự vật bên ngoài vào bên trong tâm thức, tức là Thọ. Thọ có 3 trạng thái: Khổ thọ, Lạc thọ và Xả thọ.

Tưởng trong giờ đồng hồ Hán (想 ) là chữ “tướng” trên “tâm”, có nghĩa là lấy cái hình ảnh tượng bên ngoài đưa vào trong tâm, có thể dịch là tri giác. Lấy ví dụ như như ngày hôm qua ta thấy một bông hoa hồng đẹp, bây giờ ngồi phía trên nhắm đôi mắt lại ta vẫn thấy nó, thì hoa lá hồng đó chính là tướng nhành hoa ở trong tâm. Như vậy tưởng ở đây là có nghĩa là nhận lấy, chấp thủ lấy cái tướng, chiếc hình tượng, cái ảnh tượng lên ở trên tâm. Con tín đồ ta có nhiều cái tưởng (tri giác) không đúng lầm. Thầy, bạn vô tình nói một câu, chúng ta cứ chấp chặt lấy, chỉ ra rằng họ sẽ trêu chọc mình, khinh thường mình rồi sinh giận hờn, nhức khổ.

Hành có hai tức thị Thiên lưu với Tạo tác. Thiên giữ là biến chuyển dịch mãi, trôi chảy mãi, như một làn nước chảy, ko đứng lặng một địa điểm cho nên được gọi là hành. Hành còn có nghĩa là tạo tác. Khi bọn họ nói điều gì, làm gì đó, hay toàn bộ những vai trung phong niệm móng khởi trong tim (cái giận, cái ghét, dòng thương của mình…) phần lớn được điện thoại tư vấn Hành. Sự sinh sản tác của thân, sự sản xuất tác của miệng, sự tạo tác của ý, đều là sự tạo tác, mọi là Hành.

Thức là phân biệt, nhấn biết. Nhấn thức dòng này, chiếc nọ… rồi phản ánh lại, phản chiếu cảnh thứ ở vào tâm. Sắc ảnh hưởng tác động vào mắt, đôi mắt biết sẽ là sắc; tiếng tác động vào tai, tai biết đó là tiếng…

Thọ, tưởng, hành, thức thuộc phần trung ương lý, tinh thần. Phát âm theo nghĩa thường thì thì sắc, thọ, tưởng, hành, thức chỉ thân tâm con người, thân tâm này là vô thường, là pháp sinh diệt, là pháp duyên khởi. Nhưng lại nếu hiểu rộng ra thì không chỉ có thân chổ chính giữa này cả uẩn, xứ, giới cũng phần nhiều như vậy. Chúng hầu như là các pháp hữu vi, bọn chúng vô thường nhưng ta cứ nghĩ bọn chúng là thường, không biết như thật chúng là vô thường; là pháp duyên khởi, mà lừng khừng rõ chúng là pháp duyên khởi, cứ nghĩ rằng chúng có tự tánh riêng biệt, rất có thể tồn trên biệt lập; là pháp sinh diệt mà lại ta cứ nghĩ bọn chúng trường cửu, không lúc nào biến hoại. Thấy biết sai lạc như thế nên gọi là dở người si, mờ tối, mê lầm tức là vô minh.

Hẳn nhiên, trái lại với vô minh là minh, là giác, là tuệ. Trong kinh, tôn đưa Xá-lợi-phất định nghĩa: “Biết như thật về sắc; biết như thật về việc tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về việc tai sợ của sắc, về sự xuất ly của sắc. Biết rất thật về thọ, tưởng, hành, thức; biết như thật về sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, về sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức, về vị ngọt của thọ, tưởng, hành, thức, về sự tai hại của thọ, tưởng, hành, thức, về việc xuất ly của thọ, tưởng, hành, thức. Này Câu-hi-la, đối với năm thọ nóng này, biết như thật, thấy như thật, sáng sủa tỏ, gồm giác, tất cả quán, tất cả vô loại gián đẳng, thì đó gọi là minh. Ai thắng lợi những vấn đề đó thì điện thoại tư vấn là người dân có minh.”<6>

Để biết được những pháp như chúng đang là thì nên tư duy quán chiếu. Nhìn vào bản thân mình ta buộc phải thấy được số đông yếu tố chưa phải là mình. Thân thể ta đã có được là nhờ vào nghiệp thức, nhờ tinh cha, huyết chị em và vô vàn đk khác nhưng thành. Tuy gồm cái hotline là thân ta đó, nhưng mà ta lại thiết yếu nào quản lý được nó. Thân thể xinh tươi mà ta soi gương thấy từng ngày từ lúc sinh ra mang đến giờ vốn đã chuyển đổi rất nhiều từ nhỏ cho đến lớn, lúc mạnh bạo cường tráng, lúc đau ốm, thời điểm xinh đẹp, dịp xấu xí. Chẳng riêng gì dung nhan thân mà cảm thọ, tri giác, trung tâm hành cùng nhận thức của ta cũng lay động vô thường, cũng vô ngã, cũng sinh khử không ngừng. Trong cả huynh đệ, thầy, bạn, thân phụ mẹ… những người ta mếm mộ nhất, cho đến núi, sông, cây cỏ, nước ngoài cảnh mặt ngoài… cũng vô thường, thay đổi hoại. Nếu như thấu suốt được và gật đầu những cái lẽ thật đó thì ta thật là người dân có trí tuệ, đã tự mình toá trói được khỏi phần đa phiền óc mê hoặc, đạt đến an nhàn tự tại.

Xem thêm: Tác Dụng Phụ Của Cây Xương Khỉ, Cây Xương Khỉ

Ngài Xá-lợi-phất đã nói tới vô minh rất dễ dàng hiểu. Vô minh là không sở hữu và nhận thức sâu sắc, không biết như thực năm uẩn là vô thường, là pháp sinh diệt, là pháp duyên khởi. Trái lại thì là minh. Học tập Phật, bọn họ đều biết năm uẩn là vô thường, là sinh diệt, là duyên sinh, vô ngã, giả danh… Nhưng bọn họ vẫn mê mờ, thống khổ như thường, bởi cái thấy, cái biết ấy nằm ở bề ngoài ý thức mà chưa phải thấy biết “như thật” như ngài Xá-lợi-phất nói. Vày vậy nhưng mà học Phật không chỉ có có “văn”, “tư” mà bắt buộc thực “tu” nữa thì mới thành tựu được minh, bài trừ vô minh.